Z這te lata cyklistyki

Z這te Lata Cyklistyki to termin u篡wany cz瘰to na okre郵enie okresu mniej wi璚ej od roku 1870 do 1910, czyli od momentu, kiedy rowery wesz造 do powszechnego u篡tku, do spopularyzowania si samochod闚. "W rowerach" wiele si wtedy dzia這, a cykli軼i stanowili powa積 grup nacisku, szczeg鏊nie w Ameryce i Wielkiej Brytanii. [Co z tego dosz這 jednak do Polski, skoro do dzi przetrwa這 powiedzenie, 瞠 "wszystkiemu winni s 砰dzi, masoni i cykli軼i"... - przyp. Zbooya] Z g鏎ki na pazurki... (9 KB)

Z這te Lata zacz窸y si wraz ze wprowadzeniem pojazd闚 zwanych "wstrz御aczami ko軼i", nabra造 wigoru po pojawieniu si welocyped闚 i p騧niej dzi瘯i wynalezieniu roweru "bezpiecznego" i daj帷ych komfort pneumatycznych opon. Ich zmierzch wywo豉造 natomiast g堯wnie... tramwaje i - w mniejszym stopniu - samochody.

W latach 90. XIX wieku rower by wa積ym elementem ameryka雟kiej gospodarki. W samym tylko Nowym Jorku by這 1200 producent闚 rower闚 i cz窷ci do nich. W promieniu 1 mili wok馧 dolnego Broadwayu znajdowa造 si 83 sklepy dla cyklist闚. Urz康 Patentowy USA musia otworzy drugie biuro, zajmuj帷e si wy陰cznie patentami rowerowymi. W 1896 roku 500 firm wytwarza這 rocznie 1,2 mln pojazd闚; przychody ze sprzeda篡 rower闚 wynios造 300 mln dolar闚, a cz窷ci i wyposa瞠nia do nich - kolejne 200 mln. Nowojorsk wystaw rower闚 (400 wystawc闚!) zwiedzi這 w tym瞠 roku 120.000 os鏏. Populacja koni w USA spad豉 w latach 1893-1897 o siedem milion闚.

Pod koniec XIX wieku reklamy rower闚 stanowi造 oko這 10 procent wszystkich reklam zamieszczonych w ameryka雟kich czasopismach. Rosn帷a konkurencja sprawi豉, 瞠 specjalnie dla reklamowania bicykli wprowadzono tak popularne dzi techniki, jak sponsorowanie zawod闚 i zawodnik闚, wykorzystywanie wizerunk闚 sk徙o ubranych pa, czy segmentacja i badanie rynku.

Liga Ameryka雟kich Kolarzy (The League of American Wheelmen) mia豉 w szczytowym okresie milion cz這nk闚 [hmmm... w innym miejscu Bicyclopedia podaje liczb raptem 141.352 cz這nk闚 - przyp. Zbooya] i by豉 licz帷 si si陰 polityczn. Cho Stany Zjednoczone s teraz w okresie boomu rowerowego - sprzedaje si ich wi璚ej ni kiedykolwiek w historii - rower nie ma ju praktycznie 瘸dnego wp造wu na gospodark i polityk...

Cho tak bogate w wynalazki, Z這te Lata nie by造 bynajmniej rowerowym rajem. Drogi by造 n璠zne, a bicykle toporne i wyj徠kowo niewygodne. Ponad tysi帷 ludzi straci這 篡cie spadaj帷 z welocypedu g這w naprz鏚. Ci, kt鏎zy wystawiali do przodu nogi, chc帷 uchroni swe czaszki, cz瘰to 豉mali uda; przy 闚czesnym poziomie medycyny taka kontuzja oznacza豉 nieraz kalectwo do ko鎍a 篡cia.

Reklama rewolweru dla cyklist闚 (2 KB) W zachwytach nad "starymi, dobrymi czasami" cz瘰to zapomina si r闚nie o konfliktach pomi璠zy cyklistami i reszt spo貫cze雟twa. Poganiacze byd豉 lubili smagn望 batem przeje盥瘸j帷ego rowerzyst, a chuligani zastawiali na nich pu豉pki z liny przeci庵ni皻ej mi璠zy drzewami. Przewa積ie nie chodzi這 nawet o rabunek wehiku逝; rower potrafiono potraktowa r闚nie brutalnie jak je寮嬈a. W latach 90. dowcipnisie - i pracownicy warsztat闚, zajmuj帷ych si napraw opon - mieli w zwyczaju rozsypywa na drogach pot逝czone szk這 albo rozk豉dali sk鏎zane pasy wybijane pinezkami...

W 1898 z這dziejskie gangi krad造 w Chicago rowery na zam闚ienie. Za ukradziony nowy rower mo積a by這 dosta 10 dolar闚, czyli wi璚ej ni wynosi豉 wtedy przeci皻ny tygodniowy zarobek. Na ulicach Chicago gin窸o dziennie ponad 50 bicykli. Cz窷 z nich wywo穎no z miasta i sprzedawano na kwitn帷ym czarnym rynku, inne przemontowywano i po nabiciu nowych numer闚 przemalowywano. Podobnie, albo nawet i gorzej, sytuacja wygl康a豉 w Niemczech, Belgii i Holandii.

W 1897 wyprodukowano klucz w kszta販ie rewolweru, maj帷y "odstrasza w堯cz璕闚, rabusi闚 i innych maj帷ych z貫 zamiary". W 1899 Iver Johnson Company reklamowa豉 nawet ma造 rewolwer specjalnie dla cyklist闚.

Cykli軼i byli wyklinani przez ksi篹y i w豉軼icieli bar闚, obawiaj帷ych si o zdrowie wychodz帷ych z lokalu klient闚. W latach 80. uchwalono w Topece (stan Kansas) przepis zakazuj帷y jazdy na rowerze po ulicach i chodnikach. W 1881 trzech d瞠ntelmen闚 "o dobrej reputacji" zosta這 skazanych na pi耩 dni aresztu za jazd na rowerze po nowojorskim Central Parku. Stopniowo zacz皻o jednak traktowa rowerzyst闚 jako pe軟oprawnych uczestnik闚 ruchu drogowego. W 1888 S康 Najwy窺zy stanu Rhode Island podtrzyma precedensowy wyrok skazuj帷y wo幡ic, kt鏎y nie ust徙i drogi nadje盥瘸j帷emu z przeciwka rowerzy軼ie.

C騜 z tego, skoro Amerykanie tak szybko i ch皻nie przesiedli si do samochod闚 i elektrycznych tramwaj闚, 瞠 boom sko鎍zy si z pocz徠kiem XX wieku, a oko這 1910 rowery praktycznie zanik造. Producenci zbankrutowali albo przerzucili si na wytwarzanie aut, motocykli i sprz皻u wojskowego. Rower okaza si pierwszym 鈍i皻ym m璚zennikiem wieku maszyn.


Powy窺zy tekst jest nieomal wiernym t逝maczeniem artyku逝 z Bicyclopedii. Ilustracje z tej瞠.


Copyright © 1998 by Steven Olderr. Used with permission.
T逝maczenie copyright © 1998 by Szymon "Zbooy" Madej (ysmadej@cyf-kr.edu.pl)
    21.09.99 12:01