S這wniczek terminologii fortecznej (wg J. Piwowo雟kiego)

Poni窺zy s這wniczek jest skr鏂on wersj tekstu zamieszczonego w ksi捫ce J. Piwowo雟kiego Mury, kt鏎e broni造 Krakowa, Krak闚 1986.

BARBAKAN Ok豉dka ksi捫ki (17 KB)
przelotowa budowla obronna, wysuni皻a przed bram miasta warownego lub zamku, 陰cz帷a si z ni tzw. szyj, wzniesiona zwykle na planie ko豉 lub p馧kola i maj帷a form wie篡, baszty, rondeli lub dodatkowej bramki.
BARBETA
rodzaj pancerza fortyfikacyjnego w postaci wie篡 bez kopu造 do ustawienia nie zakrytego dzia豉, strzelaj帷ego ponad jej os這n, lub pancerny pier軼ie pod obracaln wie膨 dzia這w, chroni帷y jej najwa積iejsze elementy.
BARK
bok lub boczna 軼iana budowli i dzie obronnych, np.: bastei, bastionu, fortu itp.
BASTEJA
budowla fortyfikacyjna, wzniesiona na planie podkowy lub p馧kola, wysuni皻a przed mury obronne i na og馧 r闚nej z nimi wysoko軼i, otwarta do wn皻rza fortyfikacji tzw. szyj.
BASTION
ziemny lub murowany (wzgl璠nie o konstrukcji mieszanej) element fortyfikacji za這穎ny na planie pi璚ioboku, zwi您any z ci庵iem mur闚 lub umocnie tzw. szyj i stykami bok闚 (bark闚), a wysuni皻y ku przedpolu dwoma bokami czo豉. Przystosowany do ogniowej obrony przyleg造ch odcink闚 mur闚 (kurtyn), przedpola i s御iednich bastion闚.
BATERIA
ogniowe lub techniczne zespo造 i zgrupowania 鈔odk闚 walki (dzia, karabin闚 maszynowych, wyrzutni rakiet itp.) usytuowane w jednym rejonie lub wsp馧dzia豉j帷e ze sob. Potocznie okre郵a si tak r闚nie stanowiska (najcz窷ciej polowe, ziemne) tych zgrupowa.
BLANKI
z瑿ate zwie鎍zenie mur闚 obronnych lub baszt os豉niaj帷e obro鎍闚. Wr瑿y pomi璠zy z瑿ami pe軟i造 funkcj strzelnic.
CZOΜ
cz窷 dzie豉 obronnego (bastionu, fortu) zwr鏂ona w stron przedpola.
CZOSTKI
zaostrzone s逝py drewniane wbijane g瘰to w stok lub w dno fosy (wzgl璠nie w stok wa逝) uko郾ie lub prosto, ostrzem ku g鏎ze.
DZIAΜBITNIA
zamkni皻e lub otwarte stanowisko dzia豉 (wzgl璠nie baterii dzia) z pe軟ym wyposa瞠niem bojowym.
ESTAKADA
droga transportowa (np. na terenie fortu lub pomi璠zy fortami) z regu造 wzniesiona ponad terenem, z pozostawieniem swobodnej przestrzeni pod ni.
FESTA
zesp馧 dzie obronnych z o鈔odkiem w postaci fortu g堯wnego.
FLANKA
bok naro積ika twierdzy (np. bark bastionu).
FORT
dzie這 obronne stanowi帷e cz窷 twierdzy, przystosowane do samodzielnej obrony okr篹nej. Rozr騜niamy m.in. fort artyleryjski - przeznaczony dla artylerii obrony bliskiej i dalekiej, oraz dla piechoty; fort artyleryjski jednowa這wy - z jednym wa貫m, przeznaczony dla wszystkich trzech element闚 obrony; fort artyleryjski dwuwa這wy - z wa貫m przednim, dolnym, ze stanowiskami dla artylerii obrony bliskiej i dla piechoty, oraz tylnym, g鏎nym, dla artylerii obrony dalekiej; fort g堯wny - o znaczeniu kluczowym dla danego obwodu obronnego, wi瘯szy i z silniejsz za這g; fort pancerny - wyposa穎ny w opancerzone stanowiska bojowe; fort piechoty - niewielki fort obsadzony tylko piechot, bez stanowisk artylerii.
HAUBICA
dzia這 o kr鏒kiej lufie przeznaczone g堯wnie do strzelania stromotorowego i ra瞠nia cel闚 poza zakryciami.
HOLWEG
droga biegn帷a w w患ozie lub jarze, najcz窷ciej o pog喚bionych, wyje盥穎nych koleinach.
KAMUFLA
jednobarwne lub wielobarwne malowanie maskuj帷e, upodabniaj帷e dany obiekt do otoczenia lub pozornie deformuj帷e jego zarys.
KAPONIERA
niska budowla ziemna przeznaczona do obrony wn皻rza fosy lub koszar szyjowych fortu, wtopiona w stok fosy lub maj帷a posta szyi 陰cz帷ej si z dzie貫m obronnym zewn皻rznym.
KAPONIERA REWERSOWA
tzw. zewn皻rzna, wtopiona w przeciwstok fosy.
KAWALIERA
stanowisko obronne b璠帷e najwy瞠j po這穎nym miejscem obwodu obronnego twierdzy lub fortu; tak瞠 wie篡czka na naro積iku bastionu.
KAWERNA
schron wykuty w g喚bi ska造 w formie korytarza lub groty.
KLESZCZE
element fortyfikacji (mury, okopy itp.) z這穎ny z dw鏂h ramion stykaj帷ych si pod k徠em rozwartym, otwartym ku przedpolu.
KOCIE USZY
rodzaj kaponiery, kt鏎ej czo這 ma form dw鏂h p馧koli軼ie wysuni皻ych ryzalit闚.
KOPUx PANCERNA
nieruchoma opancerzona czasza s逝膨ca jako stanowisko ogniowe lub obserwacyjne.
KURTYNA
prosty odcinek 軼iany fortyfikacyjnej (muru, wa逝) zwi您any z jednym lub dwoma elementami obronnymi (np. bastionami), broni帷ymi go skrzyd這wo.
LUNETA lub P茛KSI坒YC
fort o zarysie bastionu lub dzie這 fortyfikacyjne (sta貫 lub polowe) odkryte od ty逝, o 1 lub 2 czo豉ch i 2 barkach, kszta速em zbli穎ny do p馧ksi篹yca.
ΣK OPR荅NIONY
element konstrukcyjny fortyfikacji umacniaj帷y stoki fosy, wykonany jako sklepiona komora, zamkni皻a od czo豉 軼ian, od ty逝 i spodu naturaln warstw ziemi, od g鏎y za chroniona ziemi nadsypan na sklepienie i formuj帷 wa lub stok.
MO挑ZIERZ
dzia這 do strzelania stromotorowego bez oporopowrotnika, tj. dzia這, w kt鏎ym si豉 odrzutu lufy w czasie strza逝 r闚nowa穎na jest reakcj p造ty oporowej, s逝膨cej za podstaw, lub 這瘸.
MUR CARNOTA
przeznaczony do obrony wn皻rza fosy chodnik obronny, umieszczony przy jej stoku, nieco powy瞠j dna, i os這ni皻y murem ze strzelnicami.
OSTR笉
schron bojowy lub ma造 fort piechoty, b璠帷y elementem systemu obronnego, zwany te (z niemieckiego) bunkrem lub blokhauzem.
POPRZECZNICA
odcinek wa逝 wewn徠rz dzie豉 obronnego, os豉niaj帷y cz窷 zagro穎n ostrza貫m lub oddzielaj帷y s御iednie dzia這bitnie.
POTAJNIK
przej軼ie podziemne 陰cz帷e wn皻rze fortyfikacji z przedpolem lub poszczeg鏊ne elementy fortyfikacji mi璠zy sob.
POTERNA
patrz: POTAJNIK.
PRZECIWSTOK
zewn皻rzna strona fosy.
PRZEDPIERSIE
murowana, drewniana lub ziemna os這na stanowiska dzia豉 lub strzelca, opatrzona strzelnicami wzgl璠nie blankami.
PRZEDSTOK
usytuowany na zewn徠rz fosy rodzaj przedpiersia, schodz帷ego w formie r闚ni pochy貫j do poziomu przedpola.
PRZELOTNIA
nakryty os這n kr鏒ki odcinek przej軼ia wewn徠rz obwodu obronnego (np. wej軼ia do schron闚 itp.), nara穎nego na ostrza.
PRZYZIOM lub PRZYZIEMIE
najni窺za kondygnacja nadziemna budynku.
PUNTONE
rodzaj pi璚iobocznej baszty, pierwotna forma bastionu.
REDITA
murowana budowla z dzia這bitniami, stanowi帷a o鈔odek fortu zwanego reditowym.
ROKADA lub DROGA ROKADOWA
droga wojskowa umo磧iwiaj帷a przegrupowanie wojsk i sprz皻u, biegn帷a r闚nolegle lub sko郾ie do linii umocnie wzgl璠nie frontu.
RONDELA lub RONDEL
rodzaj bastei wysuni皻ej w przedpole i po陰czonej niekiedy z obwodem obronnym d逝g szyj, tak瞠 barbakan.
R紟NIA OGNIOWA
wolna od przeszk鏚 p豉szczyzna przedpiersia, nachylona ku przedpolu pod k徠em umo磧iwiaj帷ym pokrycie ogniem ca貫j jej powierzchni.
RYZALIT
wysuni皻a przed lico muru cz窷 fasady budynku, wykusz.
SCHRON POGOTOWIA
schron dla obs逝gi dzia豉 w pobli簑 jego stanowiska (np. w wale poprzecznicy itp.).
SIODΜWY DACH
pochy造 dach dwuspadowy.
SKLEPIENIE KOLEBKOWE
sklepienie o kszta販ie le膨cej po這wy walca.
SPONSON
metalowy wykusz w kszta販ie tr鎩k徠nego lub czworobocznego ryzalitu z otworami strzelniczymi i obserwacyjnymi.
STOK DZIANY
wewn皻rzna strona (軼iana) fosy obudowana ceg陰 lub kamieniem.
SZYJA
fragment przedbramia zako鎍zony baszt, bastej itp. lub po陰czenie bark闚 wzgl璠nie czo豉 bastionu z wn皻rzem twierdzy.
TRADYTOR
element obronny s逝膨cy do ukrytego ostrzeliwania w御kiego pasa terenu, mieszcz帷y kazamaty z dzia這bitniami lub stanowiskami broni maszynowej.
WIE涉 MAKSYMILIA垶KA
typ wie篡 artyleryjskiej z bateri dzia dalekiego zasi璕u (na najwy窺zej kondygnacji) i dzia這bitniami (na ni窺zych), wolno stoj帷a, otoczona fos, wzniesiona z regu造 na planie ko豉 z dziedzi鎍em po鈔odku.
WIE涉 PANCERNA
瞠lazna lub stalowa obrotowa kopu豉 os豉niaj帷a stanowisko dzia豉 lub broni maszynowej, niekiedy os豉niana przed wp造wami atmosferycznymi przeno郾ym blaszanym zadaszeniem.
ZAPOLE
przestrze na zapleczu pier軼ienia fort闚 (lub fortu), rozci庵aj帷a si ku wewn皻rznym terenom twierdzy.

Copyright © 1986 by Jan Piwowo雟ki
Wklepa Szymon "Zbooy" Madej (ysmadej@cyf-kr.edu.pl)
    11.10.99 11:26